Brzostek i Pogórze Karpackie
Poznaj Brzostek, jego historię i okolice
Kameralna Chata stoi w Smarżowej, w gminie Brzostek, w spokojnej części Pogórza Karpackiego nad Wisłoką. To region łagodnych, zalesionych wzgórz, dolin rzecznych, zabytkowych kościółków i dworków oraz wielowiekowej historii pogranicza. Poniżej zebraliśmy pomysły na każdą porę dnia i każdy styl wypoczynku, blisko domu i trochę dalej.
Fot. Patryk Duszkiewicz, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)
Śladami historii
Dworki, pomniki i dawne dzieje
Okolica ma bogatą, czasem dramatyczną przeszłość. W samej Smarżowej, przy drodze do Grudnej Dolnej, stoi drewniany dworek szlachecki z końca XIX wieku, dawna siedziba rodziny Boguszów, otoczony niewielkim parkiem. To w Smarżowej w 1787 roku urodził się Jakub Szela, przywódca chłopskiego powstania z czasów rabacji galicyjskiej 1846 roku. Ślady tamtych wydarzeń prowadzą do sąsiednich Siedlisk-Bogusz, gdzie zachowała się neogotycka kaplica cmentarna i kościół parafialny.
- Pomnik Grunwaldzki w Siedliskach-Bogusz z 1910 roku, wzniesiony w 500. rocznicę bitwy.
- Cmentarze wojenne z I wojny światowej w Brzostku i okolicy, część zaprojektowana przez austriackich architektów po walkach z 1915 roku.
- Stare dwory i parki podworskie w Kleciach, Przeczycy i Zawadce Brzosteckiej.
Dla piechurów
Szlaki, lasy i punkty widokowe
Najbliższy cel spaceru macie tuż za progiem. W Smarżowej leży rezerwat przyrody Kamera, chroniący naturalne skupisko kłokoczki południowej i żyzną buczynę karpacką. Wyżej rozciąga się leśnictwo Brzostek, najwyżej położone w okolicy, z rozległymi panoramami z Klonowej Góry.
- Niebieski szlak Podgórski przez Głobikową, Kamieniec i Klonową Górę, z licznymi punktami widokowymi.
- Cztery gminne pętle o łącznej długości około 70 km: Mała Pętla (około 8 km, przy sześciu cmentarzach wojennych), Brzostecka dolina Wisłoki (około 13 km), Duża Pętla (około 38 km) i trasa Doliną Gogołówki z 600-letnim dębem w Januszkowicach.
- Trasy na każdą kondycję, od krótkiego spaceru skrajem rezerwatu po całodniową wędrówkę grzbietami Pogórza.
Dokładny przebieg i długość trasy chętnie podpowiemy na miejscu, dopasowując ją do pogody i sił.
Dla rowerzystów
Gravelem i MTB po Pogórzu
Pofałdowane Pogórze i dolina Wisłoki to wymarzony teren na rower. Sieć lokalnych dróg gruntowych i leśnych świetnie sprawdza się pod gravel i MTB, a łagodne, ale liczne podjazdy dają przyjemny wysiłek bez ekstremów.
- Cztery oznakowane trasy gminne można łączyć w dłuższe pętle przez lasy, kapliczki i zabytkowe dworki.
- Nawierzchnia mieszana: lokalny asfalt, drogi gruntowe i leśne dukty leśnictwa Brzostek.
- Teren umiarkowany, z odcinkami dla początkujących i dłuższymi wyprawami dla wprawionych.
Na wodzie
Kajakiem po Wisłoce i Wisłoku
Wisłoka, która płynie przez gminę Brzostek, to rzeka wciąż mało znana kajakarzom, dzika, malownicza i bez tłumów, w sam raz dla osób z własnym doświadczeniem i sprzętem. Co roku latem organizowany jest otwarty Spływ Kajakowy „Wisłoka” na trasie Dębica-Pustków (ok. 14 km), we współorganizacji między innymi gminy Brzostek. To dobra okazja, żeby spróbować spływu w zorganizowanej grupie, z wypożyczeniem kajaka.
Dla osób szukających gotowej infrastruktury, oznaczonego szlaku, punktów wypożyczenia i przystani, lepszym kierunkiem jest sąsiednia rzeka Wisłok, w okolicach Frysztaka (ok. 30-40 minut jazdy):
- Szlak wodny Wisłoka: Wojkówka, Frysztak, Markuszowa (ok. 22 km, kilka wariantów krótszych odcinków), który prowadzi przez malowniczy przełom rzeki zwany Bramą Frysztacką, w otulinie Czarnorzecko-Strzyżowskiego Parku Krajobrazowego.
- Wypożyczalnie na trasie (między innymi „Dolina Wisłoka” we Frysztaku) zapewniają kajak, wiosła, kamizelkę, instruktaż oraz transport uczestników i sprzętu, co jest dobrą opcją dla rodzin i mniej doświadczonych wodniaków.
Przed wyjazdem warto zadzwonić i potwierdzić aktualne ceny oraz harmonogram wypożyczalni, to jedyne dane, które mogą się zmieniać rok do roku.
Dla rodzin z dziećmi
Dinozaury, wieża i place zabaw
Największa atrakcja dla najmłodszych jest praktycznie za rogiem. W Głobikowej, około 9 km od domu, stoi park z figurami dinozaurów oraz 24-metrowa wieża widokowa. Wstęp jest bezpłatny, a na miejscu czekają plac zabaw i siłownia plenerowa. Z platformy przy dobrej pogodzie widać Beskidy, a nawet Tatry.
- Kraina Przygód w Brzostku, plenerowy park rozrywki dla dzieci i dorosłych.
- Park Brzezówka pod Kolbuszową, duży kompleks z dziesiątkami atrakcji i letnim parkiem wodnym.
- Skansen Karpacka Troja w Trzcinicy z żywymi lekcjami historii, który dzieci uwielbiają.
Dla grzybiarzy
Las pełen skarbów
Lasy wokół Brzostku i Smarżowej to dobry punkt wyjścia na grzybobranie. Latem zbieramy maliny, jeżyny i borówki, a jesienią las oddaje podgrzybki, borowiki i opieńki. Najlepszy czas to zwykle wrzesień i październik, po ciepłych deszczach.
- Zbiór na własny użytek jest dozwolony w lasach bez zakazu wstępu.
- W rezerwatach przyrody, takich jak Kamera, obowiązują szczególne zasady ochrony, dlatego runa tam nie zbieramy.
- Prosimy o ostrożność i zbieranie tylko pewnych, dobrze rozpoznanych gatunków.
Nasza druga chata w lesie
A może potem Beskid Niski?
Jeśli spodoba się Wam wypoczynek w lesie i zechcecie odkryć kolejny zakątek Podkarpacia, mamy dla Was drugi adres. Prowadzimy także przytulny domek w Smerekowcu, w sercu Beskidu Niskiego, wśród łemkowskich cerkwi i dzikich dolin, z sauną i balią z jacuzzi. Chcecie poznać Beskid Niski? Zapraszamy do Smerekowca i naszego domku w lesie. Więcej na smerekowiec.pl.
Dalej, w stronę Magurskiego Parku Narodowego
Folusz i Krępna, dziki Beskid Niski na wyciągnięcie ręki
Jeśli spodoba się Wam kierunek na Smerekowiec i Beskid Niski, warto poznać jeszcze dwa miejsca, które świetnie się z tym łączą. Obie miejscowości leżą w sercu Magurskiego Parku Narodowego, to naturalne rozszerzenie tematu drugiej chaty w lesie.
- Folusz, punkt wyjścia na łatwą, rodzinną Ścieżkę Przyrodniczą Folusz (ok. 4-5,5 km w pętli, 12 tablic edukacyjnych), prowadzącą do dwóch największych atrakcji przyrodniczych regionu: Wodospadu Magurskiego, największego wodospadu Beskidu Niskiego, najładniejszego wiosną i po deszczach, oraz Diablego Kamienia, grupy skał z piaskowca magurskiego, z lokalną legendą o diable, który nie zdążył zrzucić kamienia na kościół w Cieklinie przed pianiem koguta. W Foluszu działa też smażalnia pstrągów prosto z lokalnej hodowli, dobry przystanek po szlaku.
- Krępna, nieformalna stolica Magurskiego Parku Narodowego, siedziba dyrekcji parku i Ośrodka Edukacyjno-Muzealnego z interaktywną wystawą przyrodniczą (tu też można kupić bilety wstępu do parku). W samej wsi warto zobaczyć dawną łemkowską cerkiew pw. św. Kosmy i Damiana z lat 1778-1782, a stąd rusza łatwa, malownicza ścieżka przyrodnicza „Kiczera” (ok. 3,4 km, 1,5 h), która prowadzi przez nieistniejącą już wieś Żydowskie, punkty widokowe na dolinę i starodrzew bukowy.
Wejście na teren Magurskiego Parku Narodowego jest płatne w sezonie, od maja do października. Bilety kupicie przy wejściach na szlaki lub online, na stronie parku, warto o tym pamiętać, żeby nie było niespodzianki na miejscu.
Miłośnicy przyrody
Rezerwaty i chronione gatunki
Okolica leży w zasięgu Czarnorzecko-Strzyżowskiego Parku Krajobrazowego i kryje prawdziwe przyrodnicze perełki.
- Rezerwat Kamera w Smarżowej, około 37 ha buczyny i jodły ze szczytem Bania, chroniący rzadką kłokoczkę południową.
- Rezerwat Herby kilkanaście kilometrów dalej, w rejonie Frysztaka, ze skalnymi wychodniami i przełomem Wisłoka zwanym Brama Frysztacka.
- Bogata flora i fauna Pogórza, od barwinka i wawrzynka po dzięcioła czarnego i salamandrę plamistą.
Wycieczki samochodem do 60 minut
Zamki i widoki
Gdy macie ochotę na dalszą wyprawę, w zasięgu krótkiego dojazdu czekają jeszcze zamek i punkt widokowy z górnej półki.
- Ruiny zamku Kamieniec w Odrzykoniu, gotycka warownia z XIV wieku na skalistym wzgórzu, znana każdemu Polakowi ze szkolnej lektury: to wieloletni spór o podział zamku między dwoma rodami zainspirował Aleksandra Fredrę do napisania „Zemsty” (sam pisarz odziedziczył połowę zamku w posagu żony). Miejscowa legenda dodaje do tej historii ducha karlicy Kasi, która podobno do dziś pojawia się o zmierzchu na zamkowych murach.
- Wieża widokowa na Liwoczu, najwyższym szczycie Pogórza Ciężkowickiego, z Krzyżem Milenijnym; jej twórca, ksiądz Gerard Stanula, był proboszczem w pobliskiej Błażkowej.
Przemysłowe dziedzictwo regionu
Szkło, ropa i skanseny
Ta część Podkarpacia to nie tylko lasy i szlaki, to również kolebka polskiego przemysłu. Wystarczy niecała godzina jazdy, żeby zobaczyć miejsca, które pisały historię europejskiego szklarstwa i światowego przemysłu naftowego.
- Krosno, około 40 minut drogi, bywa nazywane „Miastem Szkła” i to nie tylko marketingowy slogan. Tradycje szklarskie sięgają tu XV wieku, gdy okoliczne lasy dawały opał, a piaski kwarcowe surowiec do produkcji. Prawdziwy rozkwit nastąpił jednak w XX wieku: założona w 1923 roku Krośnieńska Huta Szkła (dziś Krosno Glass) przez dekady była jednym z największych producentów szkła użytkowego i artystycznego w Europie, a Krosno i okolice do dziś mają największe w Polsce zagęszczenie hut i pracowni szklarskich. W 2012 roku, w 650. rocznicę lokacji miasta, otworzono Centrum Dziedzictwa Szkła, nowoczesne, interaktywne muzeum, gdzie na żywo można zobaczyć pokaz ręcznego formowania szkła przy prawdziwym piecu hutniczym i spróbować własnych sił w zdobieniu. Więcej informacji na miastoszkla.pl, warto zarezerwować miejsce wcześniej, zwłaszcza w sezonie.
- Bóbrka, gdzie mieści się najstarsza czynna kopalnia ropy naftowej na świecie. To tu w połowie XIX wieku Ignacy Łukasiewicz, wynalazca lampy naftowej, razem ze wspólnikami rozpoczynał historię przemysłu naftowego. Dziś działa tam skansen, Muzeum Przemysłu Naftowego i Gazowniczego, z zabytkowymi kieratami, starymi szybami wiertniczymi i XIX-wiecznym sprzętem wydobywczym w plenerze.
- Skansen Karpacka Troja w Trzcinicy, około 16 km, z rekonstrukcją grodziska sprzed tysięcy lat i żywymi lekcjami historii, dobrze widziany również przez dzieci.
Trzy różne oblicza dawnej, przemysłowej historii regionu, każde w zasięgu jednej krótkiej wycieczki.
Historia i pasje
Jasło, schron kolejowy i muzeum motoryzacji
Ta okolica kryje też ślady dramatycznych wydarzeń II wojny światowej. Jasło, około 45 minut drogi, we wrześniu 1944 roku zostało celowo zniszczone przez wycofujące się wojska niemieckie, ocalało zaledwie 39 z 1230 budynków. Miasto odbudowano niemal od zera po wojnie, a jego historię przypomina dziś tablica pamiątkowa i wystawy w jasielskim muzeum regionalnym.
- Schron kolejowy w Strzyżowie, ukryty w wzgórzu 438-metrowy tunel wybudowany dla pociągu sztabowego Hitlera „Amerika”, miejsce spotkania Hitlera z Mussolinim w sierpniu 1941 roku, dziś udostępniony do zwiedzania z przewodnikiem.
- Muzeum Samochodów Zabytkowych w Jasienicy Rosielnej, ponad 70 zabytkowych aut i ponad stuletnia historia motoryzacji pod jednym dachem, świetny cel dla miłośników klasycznej motoryzacji.
Lokalna kuchnia
Smaki Pogórza
Podkarpacka kuchnia jest prosta, syta i oparta na lokalnych składnikach, z wpływami łemkowskimi i pogórzańskimi. Warto spróbować proziaków, kwaśnicy czy regionalnego żurku.
- Szlak kulinarny Podkarpackie Smaki z certyfikowanymi karczmami i gospodarstwami.
- Rozwijające się winiarstwo regionu, z licznymi małymi winnicami w okolicach Jasła.
Spiżarnia regionu
Lokalne smaki: wino, wędliny i miód
Po dobrą jakość nie trzeba jechać daleko. Okolica to prawdziwa spiżarnia Podkarpacia, gdzie wino, wędlinę i miód znajdziecie niemal za progiem.
- Jasło, nazywane polską stolicą winiarstwa, co roku pod koniec sierpnia świętuje Międzynarodowe Dni Wina. Najbliższa winnica, Kolacz w Kołaczycach, leży zaledwie kilka kilometrów od domku, a Jasielski Szlak Winny prowadzi przez kilkanaście rodzinnych winnic.
- Tradycyjne wędliny z okolicznych masarni, wędzone w naturalnym dymie, na przykład rodzinna wędzarnia w Jodłowej czy słynne wyroby z koniny spod Jasła.
- Podkarpacki miód spadziowy z chronioną unijną nazwą pochodzenia, pozyskiwany ze spadzi jodłowej. Lokalne pasieki, jak ta w Kamienicy Dolnej w gminie Brzostek, oferują go prosto od pszczelarza.
Co ciekawe, sezon winobrania w Polsce zaczyna się właśnie tutaj, na Podkarpaciu, jeszcze przed słynną Zieloną Górą.
Przykładowe plany zwiedzania
Ile czasu, tyle wrażeń
Cztery godziny
Spacer skrajem rezerwatu Kamera w Smarżowej, a potem wyjazd do Głobikowej na wieżę widokową i plac zabaw dla dzieci.
Jeden dzień
Rano skansen Karpacka Troja w Trzcinicy, po południu Centrum Dziedzictwa Szkła w Krośnie i spacer po krośnieńskiej starówce.
Weekend
Dzień na aktywnie: Liwocz i punkty widokowe Pogórza. Drugi dzień spokojniej: dworki, pomnik grunwaldzki i cmentarze wojenne śladami lokalnej historii.
Aktywny weekend
Dwa dni na szlakach i rowerze: gminne pętle wokół Brzostku, niebieski szlak Podgórski oraz wypad gravelowy doliną Wisłoki.